Taşınmazınızı Güvendiğiniz Bir Yakınınıza mı Devrettiniz? İnançlı İşlemin İspatında Banka Dekontlarının Gücü

Ekonomik sıkıntı dönemlerinde, icra takibi veya haciz tehdidi altındaki kişiler, taşınmazlarını korumak amacıyla güvendikleri bir aile üyesine veya yakınına geçici olarak devretme yoluna sıkça başvurur. Bu işlemde amaç, borçlar tasfiye edildiğinde taşınmazın geri iade edilmesidir. Ancak yazılı bir sözleşme yapılmamışsa, bu inançlı işlemin ispatı büyük bir soruna dönüşebilir. Bu yazıda, inançlı işlemlerin hukuki niteliğini, ispat koşullarını ve banka dekontlarının bu süreçteki kritik rolünü Yargıtay kararları ışığında ele alıyoruz.

Olayın Özeti

Tipik senaryoda, bir kişi icrai bir tehdit altındayken taşınmazını, borçları tasfiye edildiğinde geri iade edilmesi şartıyla bir aile üyesine devreder. Ancak bu anlaşma yazılı bir sözleşmeyle belgelenmemiştir. Zaman içinde devri yapan kişi taşınmazın iadesini istediğinde, elinde sadece bu süreçte yapılan ödemelere ilişkin banka dekontları bulunur. Soru şudur: Yazılı sözleşme olmadan, sadece dekontlarla bu inançlı işlem ispatlanabilir mi?

Hukuki Uyuşmazlık Noktası

Türk hukukunda inançlı işlemlerin ispatı sıkı kurallara tabidir ve kural olarak yazılı delil aranır. Bu nedenle iki temel soru gündeme gelir:

• Yazılı bir sözleşme yoksa, banka dekontları bu ispat yükünü karşılayabilir mi?
• Taşınmazın ilk malikinin (örneğin devri yapan kişinin) hayatta olması, mirasçıların dava açma hakkını nasıl etkiler?

Yargıtay Ne Diyor?

İnançlı İşlem Nedir?

İnançlı işlemler, bir kimsenin (inanan), mal varlığındaki bir hakkı, bir amacı gerçekleştirmek üzere (teminat oluşturmak veya yönetilmek gibi) karşı tarafa (inanılana) devretmesi ve inanılanın da bu amaç gerçekleştiğinde söz konusu hakkı iade etmeyi üstlendiği borçlandırıcı işlemlerdir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2020/4427, K. 2021/1512, T. 2021). Taşınmazın icrai tehdit altında, borçların tasfiyesi amacıyla bir aile üyesine devredilmesi ve borçlar bittiğinde iade edileceğine dair anlaşma bulunması, yargı kararlarında tipik bir inançlı işlem olarak nitelendirilmektedir (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2021/1472, K. 2021/2552, T. 2021).

İspat Kuralı: Yazılı Delil, Ama Dekontlar Kurtarıcı Olabilir

İnançlı işlem iddialarının ispatı, 05.02.1947 tarihli ve 20/6 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca kural olarak yazılı delile dayanmalıdır (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2023/1422, K. 2024/1883, T. 2024). Ancak yazılı bir sözleşme bulunmasa dahi, elinizdeki banka dekontları "yazılı delil başlangıcı" olarak kabul edilebilir.

• Delil başlangıcı: Banka aracılığıyla yapılan ödemelere ilişkin dekontlar, inançlı işlemin varlığına dair güçlü bir karine teşkil eder ve bu durumda iddianın tanık dahil her türlü delille kanıtlanması mümkün hale gelir (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2018/2378, K. 2019/2993, T. 2019).
• Dekontların niteliği önemlidir: Dekontların delil başlangıcı sayılabilmesi için işlem açıklamasının bulunması veya ödemelerin taşınmazın devriyle bağlantılı olduğunun saptanması gerekir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2024/3522, K. 2024/4969, T. 2024). Ayrıca, makbuz ve dekont aslını elinde bulunduran kişinin, bu bedeli ödeyen kişi olduğu yönünde fiili bir karine mevcuttur (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/5774, K. 2024/1585, T. 2024).

Devreden Kişi Hayattaysa Mirasçılar Dava Açamaz

Taşınmazın ilk malikinin hayatta olması, açılacak davalarda "sıfat" (aktif husumet) sorununu gündeme getirir.

• Taşınmazın ilk maliki hayatta olduğu sürece, mirasçıların miras haklarına dayanarak satışın iptalini isteme yetkisi bulunmamaktadır. Sübjektif bir hakkı dava etme yetkisi kural olarak o hakkın sahibine aittir (Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, E. 2021/8464, K. 2023/944, T. 2023).
• Muris muvazaası davaları ancak mirasbırakanın ölümünden sonra açılabilir. İlk malikin sağlığında, mirasçıların miras hakkından yoksun bırakıldığı iddiasıyla muvazaa davası açması hukuken mümkün değildir (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi, E. 2017/1412, K. 2017/1414, T. 2017).

Bu durumda, taşınmazı devreden kişinin bizzat kendisi, inançlı işleme dayalı tapu iptali ve tescil davası açmalıdır; miras hukukuna dayalı bir dava değil.

Önerilen Hukuki Yollar

• İnançlı işleme dayalı tapu iptal ve tescil davası: Bu davanın kabulü için, devreden kişinin varsa kendi edimlerini (borç ödemesi vb.) yerine getirdiğini ispatlaması ve gerekirse kalan borcu mahkeme veznesine depo etmesi gerekebilir (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2015/16784, K. 2018/14156, T. 2018).
• Tazminat istemi: Taşınmazın iadesi mümkün değilse veya taşınmaz iyi niyetli bir üçüncü kişiye devredilmişse, ikinci kademede tazminat talep edilebilir (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2016/3089, K. 2019/3179, T. 2019).
• Zamanaşımı: İnançlı işlemden kaynaklanan davalarda 10 yıllık zamanaşımı süresi uygulanır. Bu süre, inanılanın taşınmazı iade etmeyeceğini açıkça beyan ettiği tarihten itibaren başlar (Yargıtay 1. Hukuk Dairesi, E. 2024/460, K. 2025/4892, T. 2025).

Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Dekontları saklayın ve düzenleyin. Ödemelerin taşınmazın devriyle bağlantılı olduğunu gösteren açıklamalar, banka dekontlarının delil değerini önemli ölçüde artırır.
• İkrar niteliğindeki beyanları takip edin. Karşı tarafın savcılık veya emniyet gibi makamlara verdiği ifadelerde inançlı işlemi ikrar etmesi, uyuşmazlığın çözümünde temel dayanak teşkil edebilir (Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2023/399, K. 2023/2857, T. 2023).
• Kendi edimlerinizi yerine getirdiğinizi belgeleyin. Davanın kabulü için, varsa üstlendiğiniz borç ödemelerini yerine getirdiğinizi ispatlamanız gerekebilir.
• Zamanaşımı süresini takip edin. İnanılanın iade talebini açıkça reddettiği andan itibaren 10 yıllık süre işlemeye başlar; bu tarihi net olarak belirlemek davanın seyri için önemlidir.

Sonuç: Ne Yapmalısınız?

Yazılı bir sözleşme bulunmasa dahi, elinizdeki banka dekontları inançlı işlemin ispatı için güçlü bir "yazılı delil başlangıcı" oluşturabilir ve bu durumda iddianızı tanık dahil her türlü delille destekleyebilirsiniz. Ancak taşınmazın ilk malikinin hayatta olması durumunda, mirasçılık sıfatıyla değil, bizzat hak sahibi olarak inançlı işleme dayalı tapu iptali ve tescil davası açılması gerektiğini unutmayın.

Bu tür davalar, ispat yükünün doğru yönetilmesini gerektiren teknik süreçlerdir. Elinizdeki dekontların ve diğer belgelerin delil değerinin doğru değerlendirilmesi için bir gayrimenkul hukuku avukatından destek almanız, hak kaybı yaşamamanız açısından büyük önem taşır.