Kooperatif Üyeliğinizi Devrettiniz mi? Eski Borçlardan Ne Zaman Kurtulursunuz

Yapı kooperatiflerinde ortaklık payını (hissesini) bir başkasına devretmek, sık başvurulan ama sonuçları konusunda tam olarak bilinmeyen bir işlemdir. "Üyeliğimi devrettim, artık kooperatifle bir ilişkim kalmadı" diye düşünen pek çok eski ortak, yıllar sonra kooperatiften gelen bir icra takibiyle karşılaşabiliyor.

Peki kooperatif üyeliğinin devri, devreden kişiyi gerçekten tüm borçlardan kurtarır mı? Bu yazıda, Yargıtay ve Bölge Adliye Mahkemesi kararları ışığında, devir işleminin geçerlilik şartlarını ve sorumluluğun ne zaman sona erdiğini ele alıyoruz.

Olayın Özeti

Bir kooperatif ortağı, sahip olduğu üyelik hissesini üçüncü bir kişiye devreder. Devir sırasında taraflar arasında bir anlaşma yapılmış, hatta bağımsız bölüm (daire) fiilen yeni sahibine teslim edilmiş olabilir. Ancak zaman geçtikçe kooperatif, devreden (eski) ortağa karşı aidat, ara ödeme veya gecikme faizi gibi kalemler için icra takibi başlatabilir.

Bu noktada devreden ortağın savunması nettir: "Ben üyeliğimi devrettim, bu borçlardan sorumlu değilim." Ancak bu savunmanın geçerli olup olmadığı, devrin usulüne uygun tamamlanıp tamamlanmadığına bağlıdır.

Hukuki Uyuşmazlık Noktası

Konunun temel dayanağı 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu m. 35'tir. Bu maddeye göre, kooperatif ortaklığı durumunu bilerek devralan kişi, girişinden önce doğmuş olan borçlardan da diğer ortaklar gibi sorumlu olur. Yani devralan, devirden önceki borçları da üstlenmiş sayılır.

Buna paralel olarak, yapı kooperatifleri tip ana sözleşmesinin 17. maddesinde yer alan hüküm şudur: "Devir halinde eski ortağın kooperatife karşı tüm hak ve yükümlülükleri yeni ortağa geçer, kooperatifçe bu devir sebebiyle taraflardan ayrıca bir ödemede bulunmaları istenemez."

Ancak buradaki kritik nokta, bu hukuki sonucun devrin usulüne uygun tamamlanmasına ve kooperatif yönetimince kabul edilmesine bağlı olmasıdır. Devir işlemi eksik veya usulsüzse, devreden ortağın sorumluluğu devam eder.

Yargıtay Ne Diyor?

• İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2020/523, K. 2022/381, T. 2022) ve Yargıtay 6. Hukuk Dairesi (E. 2021/4460, K. 2022/5199, T. 2022): Usulüne uygun devir hâlinde eski ortağın kooperatife karşı tüm hak ve yükümlülüklerinin yeni ortağa geçtiğini teyit etmiştir.
• Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi (E. 2020/1701, K. 2024/770, T. 2024): Devirle birlikte eski ortağın sorumluluğunun sona erdiğini ve takip konusu alacak kalemlerinden (aidat, ara ödeme, gecikme faizi) devralan yeni ortağın sorumlu olduğunu belirtmiştir.
• Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi (E. 2020/680, K. 2023/401, T. 2023): Devreden ortağın pay yönünden borçlu olması durumunda borcun nakli hükümlerinin (TBK m. 195 vd.) uygulanacağını ve borcun devralan kişiye geçeceğini belirtmiştir.
• Ankara 11. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2023/85, K. 2024/361, T. 2024) ve Ankara 5. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2022/698, K. 2023/443, T. 2023): Ortaklık payı devrinin kooperatif nezdinde hüküm ifade edebilmesi için yönetim kurulu kararıyla onaylanması gerektiğini; onaylanmayan veya usulüne uygun bir karar bulunmayan durumlarda devreden kişinin sorumluluğunun devam edeceğini vurgulamıştır.
• Bakırköy 1. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2021/703, K. 2022/820, T. 2022) ve Ankara 11. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2020/135, K. 2021/394, T. 2021): Sadece bağımsız bölümün (dairenin) üçüncü kişilere satılmasının, kooperatif üyeliğinin devredildiği anlamına gelmediğini; üyelik devri ayrıca kanun ve ana sözleşme hükümlerine uygun yapılmadığı sürece, taşınmazı satan kişinin kooperatife karşı aidat ve gider borçlarından sorumluluğunun süreceğini belirtmiştir.
• Ankara 12. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2021/208, K. 2022/839, T. 2022): Bazı ana sözleşme hükümlerine göre, kooperatiften ilişkisi kesilen ortağın sorumluluğunun ayrıldığı tarihten itibaren iki yıl daha devam edebileceğini belirtmiştir. Aynı kararda, devreden ve devralan arasında yapılan özel iç ilişki sözleşmelerinin, kooperatif tarafından açıkça kabul edilmediği sürece kooperatifi bağlamayacağı da vurgulanmıştır.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Kooperatif üyeliğini devretmeyi düşünenlerin veya devretmiş olanların dikkat etmesi gereken önemli hususlar:

• Devrin yönetim kurulunca onaylanması şarttır. Sadece taraflar arasında yapılan bir sözleşme veya dairenin fiilen teslimi, kooperatife karşı sorumluluğu sona erdirmez. Devrin, kooperatif yönetim kurulu kararıyla resmî olarak onaylanması gerekir.
• Bildirim yükümlülüğü unutulmamalıdır. Hissesini devreden kişi, kooperatif yönetimine yazılı müracaatta bulunarak devri bildirmek zorundadır. Devralan kişi de devraldığını bildirinceye kadar eski üyenin sorumlulukları devam edebilir.
• Devralan, geçmiş borçlardan da sorumludur. Kooperatif ortaklığı durumunu bilerek devralan kişi, girişinden önce doğmuş borçlardan da sorumlu olur; devredenin mevcut borçları, devrin veya kooperatifçe kabulün önünde bir engel teşkil etmez.
• Ana sözleşmedeki özel süre hükümlerine dikkat edin. Bazı kooperatiflerin ana sözleşmesinde, ayrılan ortağın sorumluluğunun belirli bir süre (örneğin iki yıl) daha devam edeceği öngörülebilir.
• Rücu hakkı saklıdır. Eski ortağın kooperatifin borcu nedeniyle ödeme yapmak zorunda kalması hâlinde, bu ödemeyi üyeliği devralan kişiden geri (rücuen) talep etme hakkı bulunur.

Sonuç: Ne Yapmalısınız?

Kooperatif üyeliği devri planlıyorsanız veya geçmişte yaptığınız bir devir nedeniyle borç talebiyle karşılaştıysanız, şu adımları izlemeniz önemlidir:

1. Devir işleminin kooperatif yönetim kurulunca resmi olarak onaylandığına dair yazılı belgeyi mutlaka temin edin ve saklayın.
2. Devri kooperatif yönetimine yazılı olarak bildirdiğinizi gösteren bir kayıt oluşturun.
3. Kooperatiften bir borç talebiyle karşılaşırsanız, devrin tarihini ve onay sürecini belgeleyerek devralan kişinin sorumlu olduğunu ileri sürün.
4. Ana sözleşmenizi kontrol ederek, ayrılan ortaklar için özel bir sorumluluk süresi öngörülüp öngörülmediğini netleştirin.

Kooperatif hukuku, hem kanun hem de her kooperatifin kendine özgü ana sözleşme hükümleri nedeniyle karmaşık bir alandır. Somut durumunuza uygun bir değerlendirme için bir avukata danışmanızı öneririz.