İcra Takibinde Vekalet Ücreti Nasıl Hesaplanır?

İcra takibinde vekalet ücreti, alacaklı ile avukatı arasındaki sözleşmeye bakılmaksızın icra müdürlüğünce Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (AAÜT) uyarınca hesaplanır ve takip masraflarına dahil edilerek borçludan tahsil edilir. Bunun yasal dayanağı 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 138. maddesinin üçüncü fıkrasıdır: "Vekil vasıtasiyle yapılan takiplerde vekalet ücretinin miktarı, alacaklı ile borçlu arasında yapılmış sözleşmeye bakılmaksızın, icra memuru tarafından avukatlık ücret tarifesine göre hesaplanır. Bu şekilde tayin olunan vekalet ücreti de takip masraflarına dahildir." Takip konusu alacak para ile ölçülebiliyorsa ücret kural olarak Tarifenin nispi hesaplama yapılan üçüncü kısmına göre; Tarifede belirlenen parasal eşiğin altında kalan takiplerde ise maktu olarak belirlenir. Her hâlde bu ücret asıl alacağı geçemez.

İcra Vekalet Ücretinin Niteliği ve Kime Ait Olduğu

İcra vekalet ücreti, borçlunun avukata değil dosyaya ödediği bir kalemdir; dosya hesabına girer ve tahsil edildiğinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 164. maddesinin son fıkrası gereği avukata ait olur. Aynı fıkra önemli bir korumayı da içerir: bu ücret, iş sahibinin (yani alacaklının) borcu nedeniyle takas ve mahsup edilemez, haczedilemez.

Bu ücret, avukatın müvekkiliyle arasındaki akdi vekalet ücretinden tamamen ayrıdır. Avukatlık Kanunu m. 164/2 uyarınca dava veya hükmolunacak şeyin değerinin yüzde yirmi beşini aşmamak kaydıyla serbestçe kararlaştırılan akdi ücret, avukat ile müvekkil arasındaki iş ilişkiyi ilgilendirir. Buna karşılık borçludan tahsil edilen icra vekalet ücreti tamamen tarifeye bağlıdır; taraflar arasındaki sözleşme borçluyu bağlamaz.

AAÜT'nin İcra Takipleri İçin Öngördüğü Hesaplama Mantığı

Tarifenin icra ve iflas müdürlükleri ile icra mahkemelerine ilişkin 11. maddesi, hesaplamanın omurgasını kurar:

• Kapsam: İcra müdürlüklerindeki hukuki yardıma ilişkin ücret, takip sonuçlanıncaya kadar yapılan bütün işlemlerin karşılığıdır. Haciz talebi, haciz mahalline gidilmesi, kıymet takdiri, satış talebi gibi aşamalar için ayrı ayrı ücret doğmaz; tek bir takip ücreti söz konusudur.
• Nispi ücret: Konusu para veya para ile değerlendirilebilen takiplerde ücret, Tarifenin üçüncü kısmındaki dilimli oranlara göre hesaplanır. Alacak büyüdükçe uygulanan oran kademeli olarak düşer.
• Maktu ücret: Takip miktarı Tarifede gösterilen eşiğin altında kalıyorsa, icra daireleri için öngörülen maktu ücret uygulanır. Tahliyeye ilişkin icra takiplerinde de maktu ücrete hükmedilir.
• Üst sınır: Belirlenen ücret asıl alacağı geçemez. Küçük meblağlı takiplerde bu kural sık sık devreye girer.
• Aciz belgesi: Aciz belgesi alınması takibi sonuçlandıran işlemlerden sayılır ve avukata tam ücret ödenir.

Hangi yılın tarifesinin uygulanacağı da ayrı bir konudur. Avukatlık Kanunu m. 168'in son cümlesi ile Tarifenin "uygulanacak tarife" başlıklı hükmü aynı ölçütü verir: ücretin takdirinde, hukuki yardımın tamamlandığı veya dava sonunda hüküm verildiği tarihte yürürlükte olan tarife esas alınır. İcra dairesindeki hukuki yardım devam ettiği sürece, hesaplamanın yapıldığı tarihteki tarifenin uygulanması gerekir.

Tarifedeki oranları ve maktu tutarları bu yazıda bilinçli olarak vermiyoruz. AAÜT her yıl Türkiye Barolar Birliği tarafından hazırlanıp Adalet Bakanlığı onayından geçerek Resmî Gazete'de yeniden yayımlanır (Avukatlık K. m. 168). Somut bir dosyada hesap yaparken mutlaka o tarihte yürürlükte olan tarife metnine bakılmalı, oran dilimleri ve maktu tutarlar oradan kontrol edilmelidir.

Borç Takipten Sonra Ödenirse Ücret Ne Olur?

Uygulamada en çok sorulan soru budur. Ödeme emri tebliğ edildikten sonra borçlu ödeme süresi içinde borcunu öderse, Tarifenin 11. maddesinin dördüncü fıkrası gereği tarifeye göre belirlenecek ücretin dörtte üçü takdir edilir. Bu kural maktu ücreti gerektiren işlerde de uygulanır. Tahliye takiplerinde de aynı indirim öngörülmüştür.

Kritik nokta şudur: indirim, borcun tamamının süresi içinde ödenmesine bağlıdır. Kısmi ödeme yapılması veya ödemenin süre geçtikten sonra gerçekleşmesi hâlinde avukat tarifeye göre belirlenecek ücretin tamamına hak kazanır.

Ayrıca Tarifenin 5. maddesi uyarınca, hangi aşamada olursa olsun takibi kabul eden avukat tarifeyle belirlenen ücretin tamamına hak kazanır; dosyayı haciz aşamasında devralan avukat için ücret orantılanmaz. Haciz, satış ve paylaştırma aşamalarında ise İİK m. 138/2 devreye girer: bütün alacaklıları ilgilendiren masraflar önce satış tutarından alınır, artan para takip masrafları ve işlemiş faizler dâhil olmak üzere alacaklar oranında paylaştırılır. İcra vekalet ücreti de bu masraf kalemi içinde yer alır.

İtiraz Edilirse: Mahkeme Aşamasında Ayrı Ücret Doğar

Takip itirazsız kesinleşirse tablo basittir; borçlu asıl alacak, faiz, harç ve masrafların yanında icra vekalet ücretini de öder. Borçlu itiraz ederse takip durur ve alacaklı iki yoldan birine başvurur. Her iki yolda da takip aşamasındaki icra vekalet ücretinden ayrı, ikinci bir vekalet ücreti doğar:

• İtirazın kaldırılması (İİK m. 68 vd.): İcra mahkemesinde görülür. Tarifenin 11/3 hükmüne göre icra mahkemelerinde duruşma yapılırsa ayrıca vekalet ücretine hükmedilir; ancak bu ücret, Tarifenin ikinci kısmının ikinci bölümünün ilgili sıra numaralarında gösterilen işler için öngörülen miktarları geçemez. Duruşmasız, yani evrak üzerinden karara bağlanan işlerde ayrıca ücrete hükmedilmez. İcra mahkemesinde açılan istihkak davaları bu sınırlamanın dışındadır; orada üçüncü kısma göre nispi ücret hesaplanır.
• İtirazın iptali (İİK m. 67): Genel mahkemede açılan bir davadır ve Tarifenin üçüncü kısmına göre nispi vekalet ücretine hükmedilir. Hükmedilen ücret kabul veya reddedilen miktarı geçemez.

Tarifenin 2. maddesinin ikinci fıkrası, icra takipleri ile temyiz ve istinaf duruşmalarının ayrı ücreti gerektirdiğini açıkça söyler. Yani takip ücreti ile yargılama ücreti birbirini yutmaz. Dava sırasında alacak tahsil edilir ve dava konusuz kalırsa Tarifenin 6. maddesi devreye girer: ön inceleme tutanağı imzalanıncaya kadar uyuşmazlık giderilirse ücretin yarısına, sonrasında giderilirse tamamına hükmolunur.

Vekalet Ücretine İtiraz: Şikayet Yolu

İcra müdürünün dosya hesabında vekalet ücretini yanlış hesapladığını düşünen borçlu ya da alacaklı için yol, genel mahkemede dava değil, icra mahkemesine şikayettir. İİK m. 16 uyarınca icra dairelerinin işlemleri, kanuna aykırı olmasından veya olaya uygun bulunmamasından dolayı icra mahkemesine şikayet edilebilir ve şikayet, işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde yapılır. Süre hak düşürücüdür; kaçırılırsa hesap kesinleşir.

Şikayet dilekçesinde hangi hesap kaleminin hatalı olduğu somut olarak gösterilmelidir: nispi ücret uygulanması gerekirken maktu mu uygulanmıştır yoksa tersi mi, hangi yılın tarifesi esas alınmıştır, asıl alacağı aşan bir ücret mi hesaplanmıştır, ödeme süresi içindeki ödeme nedeniyle dörtte üç indirimi uygulanmış mıdır.

KDV Boyutu

Avukatlık hizmeti serbest meslek faaliyeti olduğundan katma değer vergisine tabidir. Avukat ile müvekkil arasındaki akdi ücret üzerinden serbest meslek makbuzu düzenlenir ve KDV bu makbuz üzerinden doğar. İcra dosyasındaki hesapta ise müdürlük kural olarak tarifeye göre bulunan tutarı esas alır. Dosya hesabında KDV kaleminin bulunup bulunmadığı, tahsilat sonrası makbuz düzenlenirken sorun yaşanmaması bakımından mutlaka kontrol edilmelidir.

Son olarak Avukatlık Kanunu m. 165'i hatırlatmak gerekir: taraflar arasında anlaşmayla sonuçlanan ve takipsiz bırakılan işlerde her iki taraf, avukatlık ücretinin ödenmesinden müteselsil borçlu sayılır. Borçlu ile alacaklının avukatını devre dışı bırakarak dosya dışında anlaşması, vekalet ücreti sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Sonuç

İcra vekalet ücreti, taraflar arasındaki sözleşmeden bağımsız olarak tarifeye göre hesaplanan ve dosya masrafına dahil edilen bir kalemdir. Ödeme süresi içindeki ödemede dörtte üç indiriminin uygulanıp uygulanmadığı, itiraz hâlinde ayrı bir vekalet ücretinin doğduğu ve hesap hatalarına karşı yolun icra mahkemesine şikayet olduğu, dosya takibinde gözden kaçırılmaması gereken noktalardır.

Kaynakça

• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu m. 16, m. 138 — Vekalet ücretinin hesaplanması ve masraflara dahil edilmesi
• 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 164-165, m. 168 — Vekalet ücretinin niteliği, haczedilmezliği ve tarife
• Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi (ilgili yıl, Resmî Gazete) — Tarifenin 2, 5, 6 ve 11. maddeleri