Şirket Esas Sözleşmesi Değişikliği ve Tescil Süreci

Şirket esas sözleşmesi değişikliği üç adımda tamamlanır: yönetim kurulu (limited şirkette müdürler) tadil tasarısını hazırlar, genel kurul kanunun aradığı nisapla değişikliği kabul eder, ardından karar şirket merkezinin bulunduğu ticaret sicili müdürlüğünde tescil ve ilan edilir. Anonim şirkette genel nisap, TTK m. 421/1 uyarınca sermayenin en az yarısının temsil edildiği toplantıda mevcut oyların çoğunluğudur; limited şirkette ise TTK m. 589/1'e göre esas sermayenin üçte ikisini temsil eden ortakların kararı gerekir. Değişiklik tescille hukuken tamamlanır: TTK m. 455/1'in son cümlesi, değiştirme kararının üçüncü kişilere karşı tescilden önce hüküm ifade etmeyeceğini açıkça söyler.

Karar Yetkisi Genel Kurulun Devredilemez Yetkisidir

Anonim şirkette esas sözleşmenin değiştirilmesi, TTK m. 408/2-a uyarınca genel kurulun devredilemez görev ve yetkileri arasında sayılmıştır. Limited şirket bakımından aynı hüküm m. 616/1-a'da yer alır. Yönetim kurulunun ya da müdürlerin "tadil metnini onaylayan" kararı, genel kurul kararının yerini tutmaz.

TTK m. 452 çerçevesinde genel kurul, esas sözleşmede aksine hüküm yoksa sözleşmenin bütün hükümlerini değiştirebilir; sınır, müktesep ve vazgeçilmez haklardır.

Anonim Şirkette Nisaplar: TTK m. 421'in Üç Kademesi

En sık yapılan hata, her değişikliği aynı çoğunlukla geçirmeye çalışmaktır. TTK m. 421 üç kademe öngörür:

• Genel nisap (m. 421/1): Sermayenin en az yarısının temsil edildiği toplantıda mevcut oyların çoğunluğu. İlk toplantıda bu nisaba ulaşılamazsa en geç bir ay içinde ikinci toplantı yapılabilir ve toplantı nisabı sermayenin en az üçte biridir. Bu nisapları düşüren ya da nispi çoğunluk öngören esas sözleşme hükümleri geçersizdir.
• Oybirliği gereken hâller (m. 421/2): Bilanço zararlarının kapatılması için yükümlülük ve ikincil yükümlülük koyan kararlar ile şirket merkezinin yurt dışına taşınması.
• Yüzde yetmişbeş gereken hâller (m. 421/3): İşletme konusunun tamamen değiştirilmesi, imtiyazlı pay oluşturulması ve nama yazılı payların devrinin sınırlandırılması.

İkinci ve üçüncü fıkradaki nisaplara ilk toplantıda ulaşılamazsa, m. 421/4 gereği izleyen toplantılarda da aynı nisap aranır; "ikinci toplantıda nisap düşer" beklentisi burada işlemez. Pay senetleri borsada işlem gören şirketlerde sermaye artırımı, kayıtlı sermaye tavanının yükseltilmesi ile birleşme, bölünme ve tür değiştirme kararlarında esas sözleşmede aksi yoksa m. 418'deki toplantı nisabı uygulanır (m. 421/5).

Şirkette imtiyazlı pay varsa ikinci bir süzgeç devreye girer. Genel kurul kararı imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edecek nitelikteyse, karar imtiyazlı pay sahipleri özel kurulunca onanmadıkça uygulanamaz (m. 454/1). Yönetim kurulu bu kurulu, genel kurul kararının ilan tarihinden itibaren en geç bir ay içinde toplantıya çağırmak zorundadır; kurul, imtiyazlı payları temsil eden sermayenin yüzde altmışının çoğunluğuyla toplanır. Çağrıya rağmen kurul süresinde toplanamazsa genel kurul kararı onaylanmış sayılır (m. 454/5). Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 71/3, özel kurul onayı alınmadan tescilin yapılamayacağını ayrıca düzenler.

Limited Şirkette Durum: m. 589 ve m. 621 Ayrımı

Limited şirkette kural, esas sermayenin üçte ikisini temsil eden ortakların kararıdır ve her değişiklik tescil ve ilan edilir (m. 589). Ancak m. 621'de sayılan "önemli kararlar" için ağırlaştırılmış nisap gerekir: temsil edilen oyların en az üçte ikisi ile oy hakkı bulunan esas sermayenin tamamının salt çoğunluğunun bir arada bulunması. Bu listede işletme konusunun değiştirilmesi, oyda imtiyazlı pay öngörülmesi, esas sermaye payı devrinin sınırlandırılması veya kolaylaştırılması, esas sermayenin artırılması, rüçhan hakkının sınırlandırılması, şirket merkezinin değiştirilmesi ve şirketin feshi yer alır. Ortağın çıkarılma sebeplerinin sonradan şirket sözleşmesine konulması ise m. 621/3 gereği tüm ortakların oybirliğini gerektirir.

Bakanlık İzni Hangi Şirketlerde Aranır?

TTK m. 333/1, faaliyet alanları tebliğle belirlenen anonim şirketlerin kuruluşunu ve esas sözleşme değişikliklerini Bakanlık iznine bağlar. Bu şirketler, 15.11.2012 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan tebliğin 5. maddesinde tek tek sayılmıştır: bankalar, finansal kiralama ve faktoring şirketleri, tüketici finansmanı ve kart hizmetleri şirketleri, varlık yönetim şirketleri, sigorta şirketleri, anonim şirket şeklinde kurulan holdingler, döviz büfesi işleten şirketler, umumi mağazacılıkla uğraşan şirketler, tarım ürünleri lisanslı depoculuk şirketleri, ürün ihtisas borsası şirketleri, bağımsız denetim şirketleri, gözetim şirketleri, teknoloji geliştirme bölgesi yönetici şirketleri, sermaye piyasası mevzuatına tabi şirketler ile serbest bölge kurucusu ve işleticisi şirketler.

Kritik nokta zamanlamadır: izin, esas sözleşme değişikliğinde genel kurul tarihinden önce alınmalıdır; izin olmadan tescil yapılamaz. Başvuruya yönetim kurulu kararının noter onaylı örneği, değişen maddelerin yeni metni ve gerekiyorsa diğer kurumun uygun görüş yazısı eklenir. Sermaye artırımında ayrıca özvarlık tespitine ilişkin YMM/SMMM raporu, ayni sermaye varsa mahkemece atanan bilirkişinin değerleme raporu istenir. İzin alınmış metin genel kurulda değiştirilerek kabul edilirse, TTK m. 456/2 uyarınca yeni şeklin Bakanlık'ça onaylanması şarttır.

Genel Kurul Öncesi İlan ve Gündem Hazırlığı

TTK m. 453, esas sözleşme değişikliği için toplantıya çağrılan genel kurulda, izne tabi şirketlerde izni alınmış, diğerlerinde yönetim kurulunca karara bağlanmış değişiklik taslağının, değiştirilecek mevcut hükümlerle birlikte m. 414/1'deki usulle ilan edilmesini arar. Uygulamada tadil tasarısı "eski metin - yeni metin" karşılaştırma tablosu şeklinde hazırlanır; gündemde hangi maddelerin tadil edildiği madde numarasıyla belirtilir. Gündemin açık olmaması, TTK m. 445 uyarınca iptal davasına zemin hazırlar.

Tescil, İlan ve MERSİS Pratiği

TTK m. 455/1 ve Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 71/2 uyarınca tescil talebini yönetim kurulu yapar. Müdürlüğe verilecek belgeler:

• Bakanlık veya diğer resmî kurum izni/uygun görüş yazısı (gerekiyorsa),
• Esas sözleşme değişikliğine ilişkin genel kurul kararının noter onaylı örneği,
• Esas sözleşmenin değişen maddelerinin yeni metni,
• Karar imtiyazlı pay sahiplerinin haklarını ihlal edici nitelikteyse özel kurul onay kararının noter onaylı örneği.

Başvuru MERSİS üzerinden oluşturulur; sistemden alınan talep numarasıyla evraklar müdürlüğe sunulur, tadil metni MERSİS'te ilgili maddeler güncellenerek işlenir. Tescilden sonra ilana bağlı hususlar Sicil Gazetesi'nde yayımlanır, karar internet sitesine konulur. Şubesi olan şirketlerde şube sicillerine de tescil gerekir.

Müdürlük hukuki inceleme yapar ve talebi reddedebilir. Müdürlük kararına karşı TTK m. 34 uyarınca tebliğden itibaren sekiz gün içinde, sicilin bulunduğu yerde ticari davalara bakan asliye ticaret mahkemesine dilekçeyle itiraz edilir; itiraz kural olarak dosya üzerinden karara bağlanır.

Sermaye Artırımı, Azaltımı ve Merkez Nakli: Pratikte Nelere Dikkat Etmeli

Sermaye artırımı. İç kaynaklardan yapılan artırım dışında, payların nakdî bedelleri tamamen ödenmedikçe sermaye artırılamaz (m. 456/1). Artırım, genel kurul veya yönetim kurulu kararı tarihinden itibaren üç ay içinde tescil edilmezse karar ve varsa izin geçersiz hâle gelir (m. 456/3).

Sermaye azaltımı. Genel kurul kararından sonra yönetim kurulu kararı internet sitesine koyar ve yedişer gün arayla üç defa ilan eder; ilanda alacaklılara, üçüncü ilandan itibaren iki ay içinde alacaklarını bildirerek ödenmesini veya teminat altına alınmasını isteyebilecekleri belirtilir. Bilinen alacaklılara ayrıca çağrı mektubu gönderilir (m. 474/1). Sermaye, bilançodaki açığı kapatmak amacıyla ve bu açık oranında azaltılıyorsa çağrıdan vazgeçilebilir (m. 474/2).

Merkez nakli. Esas sözleşmedeki merkez maddesi tadil edilir; metinde açık adres ve hangi sicil müdürlüğünün yetki alanında bulunulduğu tereddüde yer bırakmayacak şekilde yazılmalıdır. Merkezin yurt dışına taşınması ise m. 421/2-b gereği oybirliği ister.

Sonuç

Tadillerde asıl risk, nisap ve izin sırasının yanlış kurulmasından doğuyor; hatalı bir genel kurul hem tescil reddi hem iptal davası riskini beraberinde getiriyor. Tadil metninin nisaba göre hazırlanması, gündem ilanının usulüne uygun yapılması ve — gerekiyorsa — Bakanlık izninin genel kurul tarihinden önce alınmış olması, tescil sürecinin sorunsuz ilerlemesinin ön koşuludur.

Kaynakça

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 34, 333, 408, 414, 418, 421, 445, 452-456, 474, 589, 616, 621
• Ticaret Sicili Yönetmeliği m. 71, 79