Liman ve Sınır Kapısı Giriş Kartı Neden Reddedilir? Güvenlik Soruşturması İptal Davası

Limanlarda ve kara sınır kapılarında çalışacak personel — yer hizmetleri, nakliye, gümrük komisyonculuğu, acentecilik, temizlik, güvenlik ve teknik bakım dahil — belirli bir giriş kartına sahip olmadan tesis sahasına giremez. Bu kartın verilmesi, havalimanlarındaki uygulamaya büyük ölçüde paralel biçimde, Liman veya Sınır Kapısı Mülki İdare Amirliğinin yürüttüğü bir güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sürecine bağlıdır.

Bu makalede, liman ve sınır kapısı giriş kartı reddi işleminin hukuki çerçevesini, hangi hallerde hukuka aykırı sayıldığını ve izlenmesi gereken yolu ele alıyoruz.

1. Liman ve sınır kapısı güvenliğinin hukuki çerçevesi

Limanlarda ISPS Kod düzeni

Uluslararası deniz taşımacılığına açık limanlarda güvenlik, 11 Eylül sonrası oluşturulan Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu (ISPS Kod) çerçevesinde yürütülür. Bu kod, SOLAS Sözleşmesi'nin XI-2. Bölümü kapsamında kabul edilmiş ve Türkiye'de Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu Uygulama Yönetmeliği ile iç hukuka aktarılmıştır.

Her liman tesisi için bir Liman Tesisi Güvenlik Planı (LTGP) hazırlanır ve İdare (Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı) tarafından onaylanır. Tesiste görev yapacak personelin girişi, bu plana bağlı olarak Liman Mülki İdare Amirliğinin onayladığı giriş kartlarıyla sağlanır. Mülki İdare Amiri, 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu uyarınca görevlendirilen vali yardımcısı veya kaymakamdır — havalimanlarındaki yapıyla birebir aynı sistemdir.

Sınır kapılarında düzen

Kara sınır kapılarında (gümrük kapıları) benzer bir sistem uygulanır. Giriş kartı başvuruları, ilgili gümrük idaresi ve Mülki İdare Amirliği koordinasyonunda değerlendirilir; güvenlik tahkikatı emniyet ve jandarma birimlerince, kaçakçılık kaydı sorgusu ise Gümrükler Muhafaza Genel Müdürlüğü Kaçakçılık Bilgi Bankası üzerinden yürütülür.

Başvuru süreci

Her liman veya sınır kapısının kendi Giriş Kartları Yönergesi bulunur (örneğin Bartın Limanı, Karasu Limanı veya İstanbul Deniz Limanları Mülki İdare Amirliği Yönergeleri). Genel işleyiş şu şekildedir:

1. Kart talep eden kişinin bağlı olduğu kurum, kuruluş veya acente, ilgili birime yazılı başvuru yapar.
2. Kart Bürosu, güvenilirlik tespiti için UYAP/GBT sorgusunu ilgili emniyet birimine, Kaçakçılık Bilgi Bankası sorgusunu ise gümrük muhafaza birimine yönlendirir.
3. Sonuçlar doğrultusunda arşiv araştırması ve güvenlik tahkikatı tamamlanır.
4. Tereddütlü haller, ilgili Güvenlik Komisyonunda görüşülerek Mülki İdare Amirinin onayına sunulur.

Eksik belgeyle yapılan başvurular işleme alınmaz; ancak eksikliğin 7 gün içinde tamamlanması istenir. Bu süre kaçırılırsa başvuru hiç yapılmamış sayılır — bu nedenle başvuru aşamasındaki usul kurallarına da dikkat edilmelidir.

2. Güvenlik soruşturmasının kapsamı: 7315 sayılı Kanun

Liman ve sınır kapısı giriş kartı başvurularında yürütülen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, havalimanı giriş kartlarında olduğu gibi 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'na tabidir. Bu çatı kanun, tüm kamu kurum ve kuruluşlarınca yürütülen güvenlik soruşturmalarının ortak çerçevesini oluşturur.

Kanunun 4. maddesi uyarınca arşiv araştırması kapsamında incelenebilecek hususlar arasında kişinin adli sicil kaydı, hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ile CMK m. 171/5 (kamu davasının açılmasının ertelenmesi) ve CMK m. 231/13 (hükmün açıklanmasının geri bırakılması) kapsamındaki kararlar yer alır.

Anayasa Mahkemesi, 4 Aralık 2024 tarihli ve E.2021/60, K.2024/200 sayılı kararıyla, 7315 sayılı Kanun'un bu kuralına yönelik iptal talebini reddetmiş, karar 26 Mart 2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Bu nedenle idarenin HAGB kaydını görmesi bugün itibarıyla mevzuata uygundur; hukuki tartışma, bu kaydın nasıl değerlendirildiği noktasında toplanır.

3. HAGB kararının hukuki niteliği ve değerlendirme ölçütleri

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, hükmün açıklanmamasını ve belirli bir denetim süresine bağlanmasını ifade eder; açıklanmış bir mahkûmiyet hükmü doğurmaz. Denetim süresi (kural olarak beş yıl) kasıtsız ve kazasız tamamlanırsa, dava düşer.

HAGB kararları adli sicile ve adli sicil arşiv kaydına işlenmez; kendine özgü kapalı bir sistemde tutulur. Bu nedenle bu kişilerin adli sicil belgeleri "kayıt yoktur" şeklinde döner; buna karşın arşiv araştırması bu kapalı sisteme erişebilir.

Danıştay içtihadı, bu tür kayıtların değerlendirilmesinde şu ölçütleri yerleşik hale getirmiştir:

a) Fiil ile görev arasında somut illiyet bağı aranması. Danıştay 12. Dairesi, benzer bir güvenlik soruşturması uyuşmazlığında, basit yaralama fiilinin ilgili mevzuattaki katalog suçlar arasında yer almaması ve fiilin niteliği itibarıyla güvenlik soruşturmasının olumsuz değerlendirilmesini gerektirir nitelikte görülmemesi karşısında, salt HAGB kaydına dayalı işlemi hukuka aykırı bulmuştur (Danıştay 12. D., E. 2023/2345, K. 2023/6976, T. 21.12.2023). Bu ilke, liman ve sınır kapısı personeli bakımından da aynı şekilde uygulanır: idarenin, kaydın tesis güvenliğini somut biçimde nasıl etkilediğini ortaya koyması gerekir.

b) İstihbari bilginin tek başına delil sayılmaması. Yerleşik idari yargı içtihadına göre, teyit edilmemiş istihbari bilgi notları, hukuken geçerli başka bilgi ve belgelerle doğrulanmadıkça tek başına delil değeri taşımaz.

c) Aile bireylerine ait kayıtların esas alınmaması. 7315 sayılı Kanun, araştırmanın yalnızca kişinin kendisi hakkında yapılmasını öngörür.

d) Ölçülülük denetimi. Fiilin niteliği, üzerinden geçen süre, denetim süresinin kazasız tamamlanmış olması ve kişinin sonraki yaşam düzeni birlikte değerlendirilmelidir.

e) Gerekçe ve şeffaflık. İdarenin somut, doğrulanabilir ve denetime elverişli bir gerekçe ortaya koyması zorunludur; genel ifadelerle yetinilen işlemler bu yönden sakatlanmıştır.

4. Giriş kartı reddine karşı izlenecek yol

Adım 1 — Belge toplama

Adım 2 — İdareye başvuru (opsiyonel)

Ret gerekçesi belirsizse, işlemi tesis eden Mülki İdare Amirliğine veya varsa ilgili Güvenlik Komisyonuna yeniden değerlendirme talebiyle başvurulabilir. Gerekçe açıksa doğrudan dava yolu tercih edilmelidir.

Adım 3 — İptal davası

• Görevli mahkeme: İdare Mahkemesi
• Yetkili mahkeme: İşlemi tesis eden Mülki İdare Amirliğinin bulunduğu yer
• Husumet: Mülki İdare Amirliğinin ayrı bir tüzel kişiliği bulunmadığından dava Valiliğe yöneltilir. Kart tanzimine katılan başka bir kamu kurumu (gümrük idaresi, işletme müdürlüğü) varsa ona da husumet yöneltilmesi değerlendirilmelidir.
• Süre: Tebliğ veya öğrenmeden itibaren 60 gün — hak düşürücü.
• Talepler: Yürütmenin durdurulması istemli iptal davası; ara kararla ret kararına dayanak tüm bilgi, belge ve komisyon kararının celbi.

Dilekçenin argüman iskeleti:

1. HAGB kararı mahkûmiyet hükmü değildir; masumiyet karinesi (AY m. 38/4).
2. Fiil ile tesis güvenliği arasında somut illiyet bağı kurulamamıştır.
3. İdare somut, doğrulanabilir bir gerekçe ortaya koyamamıştır; denetime elverişsizlik.
4. Ölçülülük ilkesi (AY m. 13) ve çalışma hakkı, kamu hizmetine girme hakkı (AY m. 48-49, 70).
5. İşlemin dayandığı ilgili giriş kartları yönergesinde fiilin engel suçlar arasında sayılıp sayılmadığı incelenmelidir.

Adım 4 — Kanun yolları ve tamamlayıcı hamleler

İdare Mahkemesi kararına karşı 30 gün içinde istinaf, koşulları varsa temyiz yolu açıktır. Yargı yolları tükendiğinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru mümkündür.

Düşme kararı elde edildikten sonra işveren/acente aracılığıyla yeniden başvuru yapılması önerilir; bu, dava sürecinden bağımsız ve genellikle daha hızlı bir çözüm yolu sunar. İptal kararının kesinleşmesi halinde, yoksun kalınan kazanç için ayrı bir tam yargı davası açılabilir.

Sonuç

Liman ve sınır kapısı giriş kartı reddi, havalimanı giriş kartı reddiyle aynı hukuki mimariyi paylaşır: 7315 sayılı Kanun çerçevesinde yürütülen bir arşiv araştırması, Mülki İdare Amirliğince tesis edilen bir ret işlemi ve idare mahkemesinde açılan bir iptal davası. Mahkûmiyet hükmü bulunmayan, denetim süresini kazasız tamamlamış ve fiili ile görevi arasında somut bir uyumsuzluk bulunmayan kişiler bakımından bu tür ret işlemleri, yerleşik Danıştay içtihadı karşısında çoğu zaman hukuka aykırıdır.

Kaynakça

• Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu (ISPS Kod) Uygulama Yönetmeliği
• 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu
• 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m. 171/5, m. 231)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (m. 7, m. 11, m. 27)
• Anayasa Mahkemesi, E.2021/60, K.2024/200, T. 4.12.2024 (RG 26.3.2025)
• Danıştay 12. Dairesi, E.2023/2345, K.2023/6976, T. 21.12.2023