Havalimanı Giriş Kartı Neden Reddedilir? Güvenlik Soruşturması ve HAGB Kaydı İptal Davası Rehberi

Havalimanlarında yer hizmetleri, ikram, kargo, güvenlik, temizlik, bakım ve terminal işletmeciliği alanlarında çalışmak isteyen kişiler için işe girişin ön koşulu, havalimanı giriş kartıdır. Bu kart olmadan tahditli alanlara giriş mümkün olmadığından, giriş kartı başvurusunun reddi fiilen işe alımın da reddi anlamına gelir.

Uygulamada sık karşılaşılan tablo şudur: Adayın adli sicil kaydı temizdir, hakkında derdest bir soruşturma ya da kovuşturma yoktur; ancak yıllar önce karara bağlanmış ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıyla (HAGB) sonuçlanmış bir dosya nedeniyle başvuru, "güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumsuz sonuçlanmıştır" gerekçesiyle reddedilir.

Bu makalede, söz konusu ret işleminin hukuki dayanaklarını, hangi hallerde hukuka aykırı olduğunu ve izlenmesi gereken yolu ayrıntılı biçimde ele alıyoruz.

1. Havalimanı giriş kartının hukuki çerçevesi

Havalimanı giriş kartları, sivil havacılık güvenliğine ilişkin ulusal ve uluslararası mevzuata dayanır. Temel kaynaklar şunlardır:

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu
• 97/9707 sayılı Sivil Hava Meydanları, Limanlar ve Sınır Kapılarında Güvenliğin Sağlanması, Görev ve Hizmetlerin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik
• Millî Sivil Havacılık Güvenlik Programı (MSHGP) ve ekleri
• Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün giriş kartı talimatları (SHT-17.1 ve ilgili düzenlemeler)
• Her havalimanının kendi Giriş Kartları Yönergesi

İşleyiş genel olarak şöyledir: Başvuru, adayın çalışacağı kurum veya kuruluş tarafından Havalimanı Mülki İdare Amirliğine yapılır. Mülki İdare Amirliği, evrakı güvenlik tahkikatı için Havalimanı Emniyet Şube Müdürlüğüne; gerektiğinde kaçakçılık kayıtlarının sorgulanması için gümrük birimlerine gönderir. Emniyet birimi GBT, UYAP ve KİHBİ kayıtları üzerinden inceleme yapar. Tereddütlü haller Havalimanı Güvenlik Komisyonunda görüşülür ve karar Mülki İdare Amirinin onayına sunulur.

Buradaki en önemli nokta şudur: Mülki İdare Amirliği ayrı bir tüzel kişilik değildir. 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu uyarınca görevlendirilen vali yardımcısı veya kaymakam eliyle yürütülen bir yapıdır. Bu husus, açılacak davada husumetin doğru yöneltilmesi bakımından belirleyicidir.

2. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında neye bakılır?

7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu (RG: 17/4/2021), Anayasa Mahkemesinin daha önceki düzenlemeleri iptal etmesinin ardından yürürlüğe girmiştir. Kanun, hangi verilerin toplanabileceğini sınırlı biçimde saymaktadır.

Kanunun 4. maddesi uyarınca arşiv araştırması kapsamında:

• Kişinin adli sicil kaydı,
• Kolluk kuvvetlerince halen aranıp aranmadığı,
• Hakkında herhangi bir tahdit bulunup bulunmadığı,
• Kesinleşmiş mahkeme kararları ile CMK m. 171/5 (kamu davasının açılmasının ertelenmesi) ve CMK m. 231/13 (hükmün açıklanmasının geri bırakılması) kapsamında alınan kararlar,
• Devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalar kapsamındaki olgular

tespit edilir.

HAGB kaydına bakılabilir mi?

Bu soru uygulamada çok tartışılmıştır. CMK m. 231/13, HAGB kararlarının kendilerine mahsus bir sisteme kaydedileceğini ve bu kayıtların ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi halinde kullanılabileceğini düzenler.

Buna karşılık 7315 sayılı Kanun, arşiv araştırmasının kapsamına CMK m. 231/13 kapsamındaki kararları açıkça dâhil etmiştir. Anayasa Mahkemesi, 4 Aralık 2024 tarihli ve E.2021/60, K.2024/200 sayılı kararıyla bu düzenlemeye yönelik iptal talebini reddetmiş, karar 26 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.

Dolayısıyla bugün itibarıyla hukuki durum nettir:

İdarenin HAGB kaydını görmesi mevzuata uygundur. Hukuki tartışma, bu kaydın nasıl değerlendirildiği noktasındadır.

Bu ayrım, açılacak davanın kurgusunu belirler. "Bu kayda bakılamazdı" argümanı tek başına sonuç vermez; kazanılması gereken nokta, kaydın mahkûmiyet gibi işleme tabi tutulmasının ve otomatik eleme sebebi yapılmasının hukuka aykırılığıdır.

3. HAGB kararının hukuki niteliği

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, sanık hakkında kurulan hükmün açıklanmamasını ve belirli bir denetim süresine bağlanmasını ifade eder. Kanunun açık düzenlemesi gereği HAGB kararı hukuki sonuç doğurmaz; kişi hakkında kurulmuş ve açıklanmış bir mahkûmiyet hükmü bulunmaz.

Denetim süresi kural olarak beş yıldır. Bu süre içinde kasten yeni bir suç işlenmez ve denetimli serbestlik yükümlülüklerine uygun davranılırsa, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldırılarak davanın düşmesine karar verilir (CMK m. 231/10). Düşme kararıyla birlikte ortada mahkûmiyet bir yana, açıklanmış bir hüküm dahi kalmaz.

Ayrıca HAGB kararları adli sicil kaydına ve adli sicil arşiv kaydına işlenmez; yalnızca kendine özgü kapalı sistemde tutulur. Bu nedenle bu kişilerin adli sicil belgeleri "kayıt yoktur" şeklinde döner.

Önemli not: CMK m. 231'de düzenlenen HAGB kurumunun uygulanma usulüne ilişkin çeşitli hükümler, farklı tarihlerde Anayasa Mahkemesi denetiminden geçmiş ve bazı hükümler iptal edilmiştir. Bu değişikliklerin HAGB kararlarının verilme usulünü ve denetim süreçlerinin işleyişini etkileme ihtimali bulunduğundan, dosyaya konu HAGB kararının hangi tarihte verildiği, kesinleşip kesinleşmediği ve düşme kararının bulunup bulunmadığı, dava öncesinde mutlaka güncel olarak teyit edilmelidir.

4. Giriş kartı verilmesine engel suçlar sınırlı sayıdadır

Sivil havacılık mevzuatı, giriş kartı verilmesine engel olan halleri sınırlı biçimde saymaktadır. SHT-17.1'in güvenilirlik tespitini düzenleyen 14. maddesinde, adli sicil belgesinde aşağıdaki suçlardan hüküm giymiş olanlara giriş kartı verilmeyeceği belirtilmiştir:

• Terörle Mücadele Kanununda yer alan suçlar
• Zimmet, ihtilas, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık ve sahtecilik gibi yüz kızartıcı suçlar
• Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar
• Kara paranın aklanmasının önlenmesine ilişkin mevzuata muhalefet
• Uyuşturucu maddelere ilişkin mevzuata muhalefet
• 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanuna muhalefet
• Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununa muhalefet
• Türk Parasının Kıymetini Koruma Hakkında Kanuna muhalefet

Bu listeden iki sonuç çıkar:

Birincisi, listede yer almayan bir suç — örneğin kasten yaralama, hakaret veya trafik güvenliğini tehlikeye sokma — mevzuat gereği tek başına giriş kartı verilmesine engel değildir.

İkincisi, düzenleme "hüküm giyenler" ve "hükümlü bulunanlar" ifadelerini kullanmaktadır. HAGB kararında ise tanımı gereği açıklanmış bir hüküm bulunmaz; denetim süresi kazasız tamamlanmışsa dosya düşmüştür.

Bazı havalimanlarının giriş kartları yönergeleri bunu daha da açık biçimde düzenlemiştir. Örneğin Antalya Havalimanı Giriş Kartları Yönergesinde, hakkında CMK m. 231 gereği hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilenler bakımından herhangi bir kısıtlayıcı hüküm tesis edilemeyeceği ifade edilmektedir.

Bu nedenle dava hazırlığında, başvurunun yapıldığı havalimanının kendi yönergesinin temin edilmesi kritik önemdedir.

5. Ret işlemi hangi hallerde hukuka aykırıdır?

Danıştay içtihadı, güvenlik soruşturmasına dayalı ret işlemlerinin denetiminde istikrar kazanmış ölçütler ortaya koymuştur. Aşağıdaki durumlar düzenli olarak iptal sebebi sayılmaktadır:

a) Soyut ve teyitsiz istihbari bilgiye dayanılması. Yerleşik idari yargı içtihadına göre, kaynağı ve doğruluğu teyit edilmemiş istihbari bilgi notları, hukuken geçerli başka bilgi ve belgelerle desteklenmedikçe tek başına işlemin sebep unsurunu oluşturamaz. İdarenin, işleme dayanak gösterdiği bilgi ve belgeleri somut ve doğrulanabilir biçimde ortaya koyamaması, tek başına iptal sebebidir.

b) HAGB kararının mahkûmiyet gibi değerlendirilmesi. Danıştay 12. Dairesi, benzer bir güvenlik soruşturması uyuşmazlığında, basit yaralama suçundan verilen adli para cezası ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının, ilgili mevzuattaki katalog suçlar arasında yer almaması ve fiilin niteliği itibarıyla güvenlik soruşturmasının olumsuz değerlendirilmesini gerektirir nitelikte görülmemesi karşısında, işlemi hukuka aykırı bularak davacı lehine karar verilmesi gerektiğine hükmetmiştir (Danıştay 12. D., E. 2023/2345, K. 2023/6976, T. 21.12.2023). Aynı ilke, somut olayın koşullarına göre değerlendirilmek kaydıyla havalimanı giriş kartı uyuşmazlıklarında da geçerlidir: fiil ile görev arasında somut bir uyumsuzluk kurulmadıkça, salt HAGB kaydına dayalı ret işlemi sebep ve konu unsurları yönünden hukuka aykırı olur.

c) Fiil ile görev arasında illiyet bağı kurulmaması. İdarenin, kaydın kişinin yapacağı görevi hangi somut yönden etkilediğini ortaya koyması gerekir. Genel ifadelerle yetinilen işlemler denetime elverişsizdir.

d) Aile bireylerine ait kayıtların esas alınması. 7315 sayılı Kanun, araştırmanın yalnızca kişinin kendisi hakkında yapılmasını öngörür. Anne, baba, eş veya kardeşe ilişkin kayıtlardan hareketle olumsuz kanaate varılması, cezaların şahsiliği ilkesine aykırıdır.

e) Beraat, takipsizlik veya silinmiş kayıtların dikkate alınması.

f) On sekiz yaşından küçükken işlenen fiillerin veri olarak kullanılması.

g) Güncellik ve ölçülülük denetiminin yapılmaması. Fiilin üzerinden geçen süre, denetim süresinin kazasız tamamlanmış olması ve kişinin sonraki yaşam düzeni değerlendirilmelidir. Anayasa'nın 13. maddesindeki ölçülülük ilkesi ile 48, 49 ve 70. maddelerindeki çalışma hakkı ve kamu hizmetine girme hakkı bu değerlendirmenin çerçevesini oluşturur.

6. Ret kararıyla karşılaşıldığında izlenecek yol

Adım 1 — Belgelerin toplanması

Sürecin en belirleyici aşaması budur. Toplanması gereken belgeler:

Uyarı: Denetim süresi dolmuş olsa dahi mahkemeler düşme kararını her zaman zamanında vermemektedir. Düşme kararı alınmadan dava açılması halinde idare, "dosya derdesttir" savunmasıyla süreci zora sokabilir. Bu nedenle dava öncesinde dosyanın güncel durumu teyit edilmeli, düşme kararı verilmemişse mahkemeden talep edilmelidir.

Adım 2 — İdareye başvuru (İYUK m. 11)

Ret yazısında somut bir gerekçe yer almıyorsa, işlemin kaldırılması veya geri alınması talebiyle idareye başvurmak iki yönden yararlıdır: ret gerekçesi öğrenilir ve düşme kararı sunularak yargı yoluna gerek kalmadan çözüm imkânı doğar. Ayrıca Havalimanı Güvenlik Komisyonundan yeniden değerlendirme talep edilebilir.

Ancak süre yönetimine dikkat edilmelidir: Başvuru 60 gün içinde yapılmalı, 30 gün içinde cevap verilmezse talep reddedilmiş sayılır ve dava açma süresinin kalan kısmı işlemeye devam eder. Ret gerekçesi zaten açıksa, doğrudan dava açmak daha hızlıdır.

Adım 3 — İptal davası

• Görevli mahkeme: İdare Mahkemesi
• Yetkili mahkeme: İşlemi tesis eden idarenin bulunduğu yer idare mahkemesi
• Husumet: Havalimanı Mülki İdare Amirliğinin tüzel kişiliği bulunmadığından dava Valiliğe yöneltilir. Giriş kartını tanzim eden birim de işleme katılmışsa ilgili kuruluşa da husumet yöneltilmesi gerekebilir.
• Süre: İşlemin tebliğinden itibaren 60 gün (İYUK m. 7). Bu süre hak düşürücüdür; kaçırılması halinde davanın esasına girilmez.
• Talepler: Yürütmenin durdurulması istemli iptal talebi (İYUK m. 27) ile birlikte, ara kararla idareden ret kararına dayanak oluşturan tüm bilgi, belge, komisyon kararı ve istihbari notların celbi talep edilmelidir.

Uygulamada ret gerekçesi çoğu zaman ancak idarenin savunmasıyla öğrenilebildiğinden, bu ara karar talebi davanın seyri açısından belirleyicidir. İdarenin somut, doğrulanabilir ve görevle ilişkili bir olgu ortaya koyamaması, tek başına iptal sebebidir.

Adım 4 — Kanun yolları

İdare Mahkemesi kararına karşı 30 gün içinde Bölge İdare Mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir. Koşulları varsa temyiz yolu açıktır. Yargı yolları tükendiğinde, özel hayata saygı hakkı, masumiyet karinesi, çalışma hakkı ve kamu hizmetine girme hakkı ihlalleri gerekçesiyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilir.

Adım 5 — Tamamlayıcı hamleler

Yeniden başvuru: Düşme kararı elde edildikten sonra işveren aracılığıyla yeni bir giriş kartı başvurusu yapılması önerilir. Bu, yeni bir idari işlem doğurur ve pratikte davadan daha hızlı sonuç verebilir. Dava süreci paralel biçimde sürdürülür.

Tam yargı davası: İptal kararının kesinleşmesinin ardından, işe başlayamamaktan kaynaklanan yoksun kalınan kazanç için tazminat davası açılabilir.

İşverenle koordinasyon: Pozisyonun bekletilip bekletilmeyeceği yazılı olarak teyit edilmelidir. İptal kararı geldiğinde kadro kapanmışsa hukuki başarı pratik sonuç doğurmaz.

Sonuç

Havalimanı giriş kartı başvurusunun güvenlik soruşturması gerekçesiyle reddedilmesi, kişinin çalışma hakkına doğrudan bir müdahaledir ve idari yargı denetimine tabidir. Adli sicili temiz olan, hakkında mahkûmiyet hükmü bulunmayan ve denetim süresini kazasız tamamlamış kişiler bakımından bu tür ret işlemleri, mevzuatın lafzı ve yerleşik Danıştay içtihadı karşısında çoğu zaman hukuka aykırıdır.

Buna karşılık süreç, 60 günlük hak düşürücü süre ve belge temini bakımından titiz bir çalışma gerektirir. Özellikle düşme kararının dosyaya eklenmemiş olması, esasen kazanılabilecek bir davanın kaybedilmesine yol açabilmektedir.

Kaynakça

• 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunu
• 97/9707 sayılı Sivil Hava Meydanları, Limanlar ve Sınır Kapılarında Güvenliğin Sağlanması, Görev ve Hizmetlerin Yürütülmesi Hakkında Yönetmelik
• SHT-17.1 (Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü Giriş Kartı Talimatı)
• 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu
• 5442 sayılı İl İdaresi Kanunu
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu (m. 171/5, m. 231)
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (m. 7, m. 11, m. 27)
• Anayasa Mahkemesi, E.2021/60, K.2024/200, T. 4.12.2024 (RG 26.3.2025)
• Danıştay 12. Dairesi, E.2023/2345, K.2023/6976, T. 21.12.2023