Bilişim Suçlarında Şikayet Süreci Nasıl İşler?

İnternet üzerinden dolandırılan ya da banka/sosyal medya hesabı ele geçirilen kişi, Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına (polis merkezi, jandarma, siber suçlarla mücadele şubesi) ihbar ya da şikâyette bulunur; başvuru yazılı olabileceği gibi tutanağa geçirilmek üzere sözlü de yapılabilir (CMK m. 158/1 ve 5). Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvuru da ilgili başsavcılığa gönderilir. Bu suçların büyük çoğunluğu şikâyete bağlı olmayıp re'sen takip edilir; savcı, suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez soruşturmayı başlatmak zorundadır (CMK m. 160). İlk 24-48 saat içinde transferin bloke ettirilmesi ve dijital delillerin kaybolmadan tespiti, dosyanın kaderini belirler.

Fiil Hangi Maddeye Girer? Nitelendirme Neden Önemli?

Bilişim ortamında işlenen fiiller tek bir maddeye sığmaz; nitelendirme, cezanın ağırlığından görevli mahkemeye kadar her şeyi değiştirir.

TCK m. 243 – Bilişim sistemine girme. Bir bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına hukuka aykırı olarak girmek ya da orada kalmaya devam etmek, bir yıla kadar hapis veya adli para cezasını gerektirir. Bu fiil nedeniyle sistemdeki veriler yok olur veya değişirse ceza altı aydan iki yıla kadar hapse çıkar (m. 243/3). Sisteme girmeksizin veri nakillerini teknik araçlarla hukuka aykırı izlemek de bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırılır (m. 243/4).

TCK m. 244 – Sistemi engelleme, bozma, verileri yok etme veya değiştirme. Sistemin işleyişini engelleyen veya bozan kişiye bir yıldan beş yıla kadar; verileri bozan, yok eden, değiştiren, erişilmez kılan, sisteme veri yerleştiren ya da var olan verileri başka bir yere gönderen kişiye altı aydan üç yıla kadar hapis verilir. Fiil banka, kredi kurumu ya da kamu kurumuna ait sistem üzerinde işlenmişse ceza yarı oranında artar (m. 244/3). Bu fiillerle haksız çıkar sağlanmışsa ve bu başka bir suç oluşturmuyorsa, iki yıldan altı yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası verilir (m. 244/4).

TCK m. 245 – Banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması. Başkasına ait kartı ele geçirip hak sahibinin rızası olmaksızın kullanan veya kullandıran kişi üç yıldan altı yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır. Sahte kart üretmek, satmak, satın almak üç yıldan yedi yıla; sahte kartla yarar sağlamak dört yıldan sekiz yıla kadar hapis gerektirir. Eşler, üstsoy-altsoy, bu derecedeki kayın hısımları ve aynı konutta yaşayan kardeşler bakımından şahsi cezasızlık hâli vardır (m. 245/4).

TCK m. 158/1-f – Nitelikli dolandırıcılık. Bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasını gerektirir; (f) bendinde hapsin alt sınırı dört yıldan, adli para cezası elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Bu suç şikâyete tabi değildir.

TCK m. 142/2-e – Bilişim sistemlerinin kullanılması suretiyle hırsızlık. Beş yıldan on yıla kadar hapis öngörülür.

Ayrım noktası şudur: fail gerçek bir kişiyi aldatıyorsa dolandırıcılık, kimseyi aldatmadan doğrudan sistemi kullanarak parayı alıyorsa hırsızlık oluşur. Yargıtay Ceza Genel Kurulu'nun 17.11.2009 tarihli, E. 2009/193, K. 2009/268 sayılı kararına dayanan yerleşik uygulamada, hesabın şifresi ele geçirilip internet bankacılığıyla para havale ediliyorsa fiil TCK m. 142/2-e kapsamındadır; zira failin kastı, verinin temsil ettiği parayı bilişim sistemini araç olarak kullanarak mal edinmeye yöneliktir. Nitekim Yargıtay 15. Ceza Dairesi'nin 07.10.2019 tarihli, E. 2019/6055, K. 2019/9489 sayılı kararında, şifre kırılarak yapılan havale, "gerçek bir kişiye yöneltilen hile unsurunun bulunmaması" gerekçesiyle hırsızlık olarak nitelendirilmiştir. Buna karşılık kendisini banka görevlisi olarak tanıtan failin telefonla kimlik ve şifre bilgilerini alıp parayı aktarması nitelikli dolandırıcılıktır (Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 19.10.2020, E. 2017/26702, K. 2020/10080).

Kişisel verilerin ele geçirilmesi de bağımsız bir suçtur: TCK m. 136 uyarınca kişisel verileri hukuka aykırı olarak veren, yayan veya ele geçiren kişi iki yıldan dört yıla kadar hapisle cezalandırılır ve m. 139 gereği bu suç şikâyete bağlı değildir.

Delilleri Toplamak ve Korumak

Dijital delil kırılgandır; sohbet silinir, ilan kaldırılır, hesap kapatılır. Başvurudan önce şunlar güvenceye alınmalıdır:

• Konuşmaların ekran görüntüleri — tarih ve saat görünecek, sohbetin tamamını kapsayacak biçimde
• Karşı tarafın telefon numarası, e-posta adresi, kullanıcı adı, profil bağlantısı, ilan linki
• Banka dekontu, EFT/havale makbuzu, alıcı IBAN ve ad-soyad bilgisi, işlem referans numarası
• Doğrulama SMS'leri, giriş bildirim e-postaları, "yeni cihazdan giriş" uyarıları
• Bankadan istenecek işlem ve giriş logları, platformdan istenecek IP kayıtları

IP ve log kayıtları belirleyicidir. 5651 sayılı Kanun uyarınca erişim sağlayıcılar trafik bilgilerini altı aydan az, iki yıldan fazla olmamak üzere yönetmelikte belirlenen süre kadar; yer sağlayıcılar bir yıldan az, iki yıldan fazla olmamak üzere saklamakla yükümlüdür. Kayıtlar sonsuza kadar durmaz; gecikilen her ay failin tespiti şansını azaltır.

Şikâyet dilekçesine çıktıları eklemek ve savcılıktan açıkça talep etmek gerekir: alıcı hesabın kimlik bilgileri ve hareketlerinin bankadan istenmesi, ATM kamera görüntüleri, IP sorgusu, paranın aktarıldığı hesaplara bloke konulması. Savcılık ayrıca şüphelinin bilgisayar ve kütüklerinde arama yapılmasına, kayıtlardan kopya çıkarılmasına ve çözümlenmesine karar verilmesini hâkimden isteyebilir (CMK m. 134). Bu tedbir, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe ve başka surette delil elde edilememesi şartına bağlıdır; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcının kararı yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulur. Elkoyma sırasında veriler yedeklenir ve yedekten bir kopya şüpheliye veya vekiline verilir (m. 134/3-4).

Başvuru Nasıl Yapılır?

Uygulamada üç yol işliyor. Birincisi, nöbetçi Cumhuriyet başsavcılığına dilekçeyle başvurmak; en hızlı ve kontrollü yöntem budur. İkincisi, polis merkezinde tutanak tutturmak; siber suç birimi olan illerde dosya oraya gider. Üçüncüsü, e-Devlet üzerinden CİMER'e ihbar bırakmak; bunlar da başsavcılığa iletilir, ancak delil ekleme imkânı sınırlı olduğundan tek başına yetmez. Yetkili başsavcılık kural olarak suçun işlendiği yer savcılığıdır; bulunduğunuz yerde başvurup dosyanın yetkili yere gönderilmesi olağandır.

IBAN'ını Kullandıran Kişinin Sorumluluğu

Dolandırıcılar izlerini gizlemek için üçüncü kişilerin hesaplarını "komisyon karşılığı" kullanabilmektedir; hesabını verenler de çoğunlukla "kimseyi kandırmadım" savunması yapar. Yargıtay bu savunmayı otomatik kabul etmemektedir. 15. Ceza Dairesi'nin 08.06.2021 tarihli, E. 2017/33879, K. 2021/6791 sayılı kararında, paranın dolandırıcılıktan elde edildiğini bildiği hâlde hesaplarını kullandıran sanığın failin kimliğini gizlemesine katkı sunduğu kabul edilerek nitelikli dolandırıcılıktan mahkûmiyeti onanmıştır. Belirleyici olan, hesap sahibinin paranın kaynağını bilip bilmediği ve fiile katkısıdır. Alınan komisyon, hesabın kısa sürede boşaltılması, çok sayıda kişiden gelen transferler, gelir durumuyla bağdaşmayan işlem hacmi — hepsi bilme unsuru bakımından değerlendirilir.

Zararın Tazmini, Etkin Pişmanlık ve Zamanaşımı

Ceza soruşturması, kaybedilen paranın geri alınmasının tek yolu değildir; failin belirlenmesi hâlinde haksız fiil hükümlerine dayanarak tazminat davası açılabilir. Bankanın sorumluluğu ayrı bir eksende tartışılır: bankalar müşteri mevduatını korumakta objektif özen borcu altındadır ve güvenlik sistemlerinin yetersizliği ya da olağandışı işlemin engellenmemesi hâlinde sorumlu tutulabilmektedir.

Fail açısından TCK m. 168 önem taşır. Dolandırıcılık ve hırsızlıkta, kovuşturma başlamadan önce zararın aynen iade veya tazmin yoluyla tamamen giderilmesi hâlinde cezanın üçte ikisine kadarı; kovuşturma başladıktan sonra hüküm verilmeden önce giderilmesi hâlinde yarısına kadarı indirilir. TCK m. 245/5 de kart suçlarında malvarlığına karşı suçlara ilişkin etkin pişmanlık hükümlerinin uygulanacağını söyler.

Zamanaşımı bakımından TCK m. 66 esas alınır; süre, cezanın üst sınırına göre belirlenir. Nitelikli dolandırıcılık, bilişim sistemiyle hırsızlık ve banka kartının kötüye kullanılması gibi üst sınırı beş yılı aşan suçlarda dava zamanaşımı on beş yıl, m. 243 ve m. 136 gibi üst sınırı beş yılı geçmeyen suçlarda sekiz yıldır.

Sonuç

Bilişim suçlarında dosyanın kaderi çoğu zaman ilk dilekçede istenen araştırma taleplerine bağlıdır; eksik başvuru sıklıkla kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla sonuçlanır. IP ve log kayıtlarının saklama süreleri sınırlı olduğundan, olayın fark edildiği gün başvurmak ve delilleri eksiksiz sunmak sürecin sonucunu belirleyen en önemli unsurdur.

Kaynakça

• 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 136, 139, 142, 158, 168, 243, 244, 245, 245/A, 66
• 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 134, 158, 160
• 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun
• Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.11.2009 tarihli, E. 2009/193, K. 2009/268
• Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 07.10.2019 tarihli, E. 2019/6055, K. 2019/9489
• Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 19.10.2020 tarihli, E. 2017/26702, K. 2020/10080
• Yargıtay 15. Ceza Dairesi, 08.06.2021 tarihli, E. 2017/33879, K. 2021/6791