Beylikdüzü'nde Miras Paylaşımı ve Veraset İlamı Süreci Nasıl İşler?

Beylikdüzü'nde ikamet eden mirasçılar, mirasçılık belgesini (veraset ilamı) Türkiye'deki herhangi bir noterden alabilir; noterin belge düzenleyemeyeceği hâllerde başvuru, Beylikdüzü'nün bağlı olduğu Büyükçekmece Adliyesi'ndeki sulh hukuk mahkemesine yapılır. Belgeyi aldıktan sonra sıra terekenin tespitine, veraset ve intikal vergisi beyanına ve tapu intikaline gelir. Mirasçılar paylaşımda anlaşamazsa mirasın paylaşılması (ortaklığın giderilmesi) davası açılır ve bu davada görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Beylikdüzü ilçesinde ayrı bir adliye bulunmadığından, ilçede oturanların adli işleri Büyükçekmece Adliyesi'nde görülür.

Mirasçılık Belgesi Noterden mi, Mahkemeden mi Alınır?

Türk Medeni Kanunu m.598, başvuru üzerine yasal mirasçı olduğu belirlenenlere sulh mahkemesince veya noterlikçe mirasçılık sıfatlarını gösteren bir belge verileceğini düzenler. Noterlerin bu yetkisi Noterlik Kanunu m.71/A ile tanınmış; uygulanacak usul m.71/B'de gösterilmiştir.

Ancak noter yolu her dosyada açık değildir. Noterlik Kanunu m.71/B'nin açık hükmü uyarınca şu üç hâlde mirasçılık belgesi noterler tarafından verilemez:

• belgenin verilmesinin yargılamayı gerektirmesi (örneğin vasiyetname ya da miras sözleşmesi bulunması, mirasçılar arasında çekişme olması),
• nüfus kayıtlarının yeterli olmaması (kayıtta kapalılık, hatalı soybağı, eksik tescil, çok eski tarihli ölümler),
• belgenin yabancılar tarafından talep edilmesi (mirasçılardan birinin yabancı uyruklu olması gibi yabancılık unsuru taşıyan dosyalar).

Beylikdüzü'nün nüfus yapısı bu son başlığı pratikte önemli kılar: ilçede yabancı uyruklu ya da sonradan Türk vatandaşlığı kazanmış mirasçıların bulunduğu dosyalara sık rastlanır. Böyle bir durumda noterden alınacak yanıt olumsuz olacağından, doğrudan sulh hukuk mahkemesine başvurmak zaman kazandırır.

Gerekli Belgeler ve Süre

Noter başvurusu yazılı ya da sözlü yapılabilir; noter talep üzerine bir tutanak düzenler (Noterlik Kanunu m.71/B). Uygulamada yanınızda bulundurmanız gerekenler kısa bir liste hâlinde şöyledir:

• başvuranın kimlik belgesi,
• mirasbırakanın ölüm tarihi ve T.C. kimlik numarası,
• vekâletle başvuruluyorsa vekâletname.

Ölüm nüfus sistemine işlenmişse noter kayıtları doğrudan sorgular; kayıtlar temizse belge çoğu zaman aynı gün teslim edilir. Mahkeme yolunda ise dosya çekişmesiz yargı işi olarak görülür ve duruşma trafiğine göre birkaç hafta ile birkaç ay arasında sonuçlanır.

Beylikdüzü İçin Yetkili Mahkeme Hangisi?

Bu, ilçede en sık sorulan sorulardan biridir. Dört ayrı yetki kuralını birbirine karıştırmamak gerekir:

• Mirasçılık belgesi talebi çekişmesiz yargı işi olduğundan, kanunda aksine hüküm bulunmadıkça talepte bulunanın ya da ilgililerden birinin oturduğu yer mahkemesi yetkilidir (HMK m.384). Beylikdüzü'nde oturuyorsanız Büyükçekmece Adliyesi Sulh Hukuk Mahkemesi'ne başvurabilirsiniz.
• Terekenin paylaşılmasına ilişkin davalarda ise ölen kimsenin son yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.11/1-a). Yani muris Beylikdüzü'nde oturuyorduysa dava Büyükçekmece'de; başka bir ilçede oturuyorduysa oradaki mahkemede açılır. Bu kesin bir yetki kuralı olduğundan hâkim kendiliğinden gözetir, taraflar aksini kararlaştıramaz.
• Taşınmazın aynına ilişkin davalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12). Beylikdüzü'ndeki bir daire ya da arsa için açılacak davalar bu nedenle Büyükçekmece Adliyesi'nde görülür.
• Terekenin korunması, defter tutulması, tereke mallarının yazımı gibi tedbir talepleri bakımından ise TMK m.589 uyarınca mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi yetkilidir.

Kimler Mirasçıdır? Zümre Sistemi ve Sağ Kalan Eşin Payı

Türk hukuku zümre (derece) sistemine dayanır. Birinci zümre mirasbırakanın altsoyudur; çocuklar eşit olarak mirasçıdır ve önce ölen çocuğun yerini her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyu alır (TMK m.495). Altsoy yoksa ikinci zümre olan ana ve baba ile onların altsoyu mirasçı olur (TMK m.496). Üçüncü zümre büyük ana ve büyük babalar ile onların altsoyudur. Hiç mirasçı bırakmaksızın ölen kimsenin mirası Devlete geçer (TMK m.501).

Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçı olur ve payı zümreye göre değişir (TMK m.499):

• altsoyla birlikte mirasçı olursa 1/4,
• ana-baba zümresiyle birlikte 1/2,
• büyük ana ve büyük babalar ile onların çocuklarıyla birlikte 3/4,
• bunlar da yoksa mirasın tamamı eşe kalır.

Sağ kalan eşin miras payı ile mal rejiminden doğan katılma alacağı ayrı kalemlerdir; ikisi birbirinin yerine geçmez.

Terekenin Tespiti ve Elbirliği Mülkiyeti

Mirasçılık belgesi elinizde olsa bile taşınmazı tek başınıza satamazsınız. Birden çok mirasçı varsa, mirasın geçmesiyle paylaşmaya kadar mirasçılar arasında terekedeki bütün hak ve borçları kapsayan bir ortaklık doğar; mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve tereke üzerindeki bütün haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler (TMK m.640). Pratikte bunun anlamı şudur: tapu müdürlüğünde satış yapabilmek için tüm mirasçıların bir arada bulunması ya da usulüne uygun vekâlet vermesi gerekir. Mirasçılardan biri katılmıyorsa süreç kilitlenir.

Bu kilidi açmanın iki yolu vardır: mirasçılardan birinin istemi üzerine sulh mahkemesinden miras ortaklığına temsilci atanması (TMK m.640/3) ya da doğrudan paylaşma davası açılması.

Terekenin kapsamını çıkarmak da ayrı bir emek ister: banka hesapları, taşınmazlar, araçlar ve ortaklık payları için ilgili kayıtlar taranmalı, gerekiyorsa mahkemeden tereke tespiti istenmelidir.

Anlaşma Sağlanamazsa: Mirasın Paylaşılması Davası

Mirasçılardan her biri, sözleşme veya kanun gereğince ortaklığı sürdürmekle yükümlü olmadıkça her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir (TMK m.642). Her mirasçı, terekedeki belirli malların aynen, olanak yoksa satış yoluyla paylaştırılmasına karar verilmesini sulh mahkemesinden talep edebilir.

Hâkim, terekenin tamamını ve terekedeki malların her birini göz önünde tutarak, olanak varsa taşınmazlardan her birinin tamamının bir mirasçıya verilmesi suretiyle paylaştırma yapar; değer farkları para ödenerek denkleştirilir. Aynen paylaşma mümkün değilse taşınmaz satış yoluyla paraya çevrilir ve bedel paylar oranında dağıtılır. Beylikdüzü'nde yoğun olan site içi bağımsız bölümlerde aynen taksim çoğunlukla mümkün olmadığından dosyalar pratikte satış yoluyla sonuçlanır.

Paylaşmanın derhâl yapılması terekenin değerini önemli ölçüde azaltacaksa, sulh hâkimi mirasçılardan birinin istemi üzerine paylaşmanın ertelenmesine karar verebilir (TMK m.642/3).

Veraset ve İntikal Vergisi ile Tapu İntikali

Vergi cephesi çoğu zaman atlanır ve gecikme cezasıyla karşılaşılır. Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.9 uyarınca beyanname:

• ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ve mükellefler Türkiye'de ise ölüm tarihini takip eden dört ay içinde,
• ölüm Türkiye'de gerçekleşmiş ancak mükellefler yabancı ülkede ise altı ay içinde verilir.

Vergi, tahakkuktan itibaren üç yılda ve her yıl mayıs ile kasım aylarında olmak üzere iki eşit taksitte ödenir (aynı Kanun m.19). İstisna hadleri her takvim yılında yeniden değerleme oranında güncellendiğinden, güncel tutarlar için ilgili vergi dairesinden ya da Gelir İdaresi'nin yayımladığı tarifeden teyit almak gerekir.

Beyan sonrası vergi dairesinden alınan ilişik kesme belgesi olmadan tapu müdürlüğü intikal işlemini yapmaz. Beylikdüzü'ndeki bir taşınmazın mirasçılar adına tescili için mirasçılık belgesi, ilişik kesme yazısı ve mirasçıların kimlikleriyle taşınmazın kayıtlı olduğu tapu müdürlüğüne başvurulur. İntikal işlemi elbirliği mülkiyeti olarak yapılır; mirasçılar isterse aynı başvuruda paylı mülkiyete geçiş de talep edebilir.

Mirasçılık Belgesinin İptali

Mirasçılık belgesinin geçersizliği her zaman ileri sürülebilir (TMK m.598/3). Belge kesin hüküm oluşturmaz; aksi ispat edilene kadar geçerli bir karine sayılır.

Noterden alınan mirasçılık belgesi bakımından yol açıktır: menfaati ihlal edilenler sulh hukuk mahkemesine itirazda bulunabilir; mahkeme kararının bir örneğini ilgili notere ve Türkiye Noterler Birliği'ne bildirir (Noterlik Kanunu m.71/C). Yargıtay da noterlikçe verilen mirasçılık belgesinin iptali istemine bakma görevinin bu hüküm gereği sulh hukuk mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir (Yargıtay 20. Hukuk Dairesi, E.2016/8481, K.2016/9883, T. 01.11.2016).

Mahkemeden alınmış bir belgenin iptali ve yeniden düzenlenmesi istendiğinde ise dava husumetli açılmak zorunda olduğundan çekişmeli yargı niteliği kazanır; bu noktada görev tartışması doğabilir (Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E.2015/2472, K.2015/4919, T. 30.04.2015). Yetki bakımından ise mirasçıların her birinin oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir (HMK m.11/3) — Beylikdüzü'nde oturan bir mirasçı, dava açmak için murisin son yerleşim yerine gitmek zorunda kalmaz.

Beylikdüzü Sakinleri İçin Adım Adım Yol Haritası

1. Ölümün nüfus sistemine işlendiğini teyit edin.
2. Yakınınızdaki herhangi bir noterden mirasçılık belgesini talep edin; vasiyetname, yabancılık unsuru veya kayıt sorunu varsa doğrudan Büyükçekmece Adliyesi Sulh Hukuk Mahkemesi'ne başvurun.
3. Tapu, banka, araç ve şirket kayıtları üzerinden terekeyi çıkarın; borçları da listeye dâhil edin.
4. Ölüm tarihini takip eden dört ay içinde veraset ve intikal vergisi beyannamesini verin.
5. İlişik kesme belgesini alarak tapu müdürlüğünde intikal işlemini tamamlayın.
6. Paylaşımda anlaşma sağlanıyorsa yazılı paylaşma sözleşmesi düzenleyin; sağlanamıyorsa mirasın paylaşılması davası açın.
7. Mirası reddetmeyi düşünüyorsanız, süre kaçırmamak için ölümü öğrendiğiniz tarihten itibaren derhâl değerlendirme yaptırın.

Sonuç

Beylikdüzü'nde miras süreci, veraset ilamının doğru mercide (noter veya Büyükçekmece Adliyesi Sulh Hukuk Mahkemesi) alınmasıyla başlar; devamında tereke tespiti, vergi beyanı ve tapu intikali sırayla izlenir. Mirasçılar arasında anlaşma sağlanamayan dosyalarda mirasın paylaşılması davası, süreci sonuçlandıran son adımdır.

Kaynakça

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.495, 496, 499, 501, 589, 598, 640, 642 — Mirasçılar, mirasçılık belgesi, elbirliği mülkiyeti ve paylaşma
• 1512 sayılı Noterlik Kanunu m.71/A, 71/B, 71/C — Noterce mirasçılık belgesi verilmesi
• 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.9, 19 — Beyan süresi ve ödeme takvimi
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.11, 12, 384 — Yetki kuralları